Szkody łowieckie – podmioty odpowiedzialne

W związku z dużym zainteresowaniem moim wpisem Podmioty odpowiedzialne za szkody wyrządzone przez psy oraz inne zwierzęta narodził się pomysł przygotowania opracowania o odpowiedzialności za szkody łowieckie. Choć przedmiotowe zagadnienie wpisuje się w ramy szeroko pojętej odpowiedzialności za zwierzęta, to wykazuje bardzo specyficzne cechy. Jest to również zagadnienie aktualne, bowiem na przestrzeni lat można dostrzec zmniejszającą się przestrzeń naturalnego bytowania dzikich zwierząt. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest narastająca częstotliwość bezpośredniego stykania się ludzi oraz zwierząt wolno żyjących. Do negatywnych skutków współegzystencji człowieka oraz dzikich zwierząt należą coraz liczniejsze szkody w uprawach i płodach rolnych powodowane przez tę grupę zwierząt. Wówczas dochodzi do „konfliktu” pomiędzy koniecznością ochrony interesów właścicieli oraz posiadaczy gruntów rolnych, a zaspokojeniem przez zwierzęta potrzeb pozyskania pokarmu. Państwo, w imię ochrony zwierząt łownych, dopuszcza do powstania szkód w uprawach i płodach rolnych, co skutkować musi obowiązkiem wynagrodzenia szkód. Czym zatem są szkody łowieckie i kto ponosi za nie odpowiedzialność?

Przed przejściem do kluczowych zagadnień dla niniejszego opracowania wskazać należy, że do odpowiedzialności za szkody łowieckie nie będzie miała zastosowania, omawiana w przywołanym na wstępie wpisie, zasada z art. 431 k.c. Reguła ta odnosi się bowiem do zwierząt znajdujących się we władaniu człowieka, który je chowa lub posługuje się nimi. Szkody łowieckie dotyczą jedynie zwierząt dzikich, żyjących w stanie wolnym. Wówczas zastosowanie mają przepisy ustawy prawo łowieckie [dalej pr. łow.], ewentualnie ustawy o ochronie przyrody [dalej u.o.p]. Jak wskazał w uchwale z 7 grudnia 2007 r., III CZP 120/07, Sąd Najwyższy „W piśmiennictwie oraz orzecznictwie wskazuje się, że regulacja zawarta w art. 46-49 Pr. łow. rozwiązuje konflikt interesów między dwoma dziedzinami gospodarki – gospodarką łowiecką i rolnictwem”. 

Na pojęcie szkody łowieckie składają się dwie odrębne kategorie. Po pierwsze, szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych. W tym przypadku przedmiotem objętym ochroną przez ustawodawce jest właściwy stan upraw i płodów rolnych, a więc w konsekwencji interes ekonomiczny rolników. Istotnym jest, że ochroną objęta jest wszelkiego rodzaju uprawa prowadzona na gruncie rolnym. Drugą kategorię stanowią szkody wyrządzone przy wykonywaniu polowania. W tym wypadku nie ma znaczenie dobro chronione, albowiem istotna jest jedynie okoliczność, w której doszło do wyrządzenia szkody – wykonywanie polowania.

Polowaniem, zgodnie z art. ust. 2 pr. łow., jest tropienie, strzelanie z myśliwskiej broni palnej, łowienie sposobami dozwolonymi zwierzyny żywej oraz łowienie zwierzyny przy pomocy ptaków łownych za zgodą ministra właściwego do spraw środowiska. Czynności te muszą zmierzać do pozyskania zwierzyny. O ile w przypadku szkód w uprawach i płodach rolnych dobrem, które może odnieść uszczerbek są tylko uprawy i płody rolne, o tyle w przypadku szkód przy wykonywaniu polowania katalog ten jest niemal nieograniczony. Mogą być to zarówno szkody na mieniu [nieruchomości], jak i na osobie [postrzelenie osoby znajdującej się na terenie obwodu łowieckiego].

Kluczową dla osoby poszkodowanej kwestią jest określenie podmiotu, do którego należy się zwrócić z roszczeniem odszkodowawczym.

Odpowiedzialność za szkody łowieckie mogą ponosić trzy podmioty, tj.: dzierżawca obwodu łowieckiego, zarządca obwodu łowieckiego [którymi są zazwyczaj: koło łowieckie Polskiego Związku Łowieckiego lub Polski Związek Łowiecki] i Skarb Państwa. Pierwsze dwa podmioty ponoszą odpowiedzialność za szkody powstałe podczas wykonywania polowania oraz szkody w uprawach i płodach rolnych. Z tym zastrzeżeniem, że szkoda w uprawach i płodach rolnych musi zostać wyrządzona na obszarze obwodu łowieckiego przez następujące zwierzęta: dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny. Za szkody spowodowane przez inne dzikie zwierzęta podmioty te nie ponoszą odpowiedzialności. Przykładem szkody w uprawach może być zgryzienie rzepaku ozimego, pędów choinek przez jelenie. 

Ustawodawca wiąże odpowiedzialność dzierżawcy i zarządcy obwodu łowieckiego z samym faktem prowadzenia gospodarki łowieckiej. Co istotne jest ona niezależna od winy osób odpowiedzialnych za prowadzenie gospodarki łowieckiej, jak również okoliczności czy szkoda wynika z działania zgodnego, czy też sprzecznego z prawem. Odpowiedzialność tych podmiotów ma charakter gwarancyjny.

Należy również zasygnalizować, iż w przypadku szkód powstałych podczas wykonywania polowania jest możliwa odpowiedzialność sprawcy szkody – myśliwego, naganiacza. Warunkiem jest jednak wykazanie naruszenia warunków polowania i jego winy w tym zakresie. Wówczas sprawca ponosi odpowiedzialność na zasadach ogólnych, nie zaś ustawy prawo łowieckie. W tym przypadku wyłączona jest odpowiedzialność dzierżawcy oraz zarządcy obwodu łowieckiego. 

Odmiennie rysuje się kwestia odpowiedzialności Skarbu Państwa, który nigdy nie odpowiada za szkody powstałe podczas polowań. Za szkody w uprawach i płodach rolnych Skarb Państwa odpowiada, jeżeli zostały spowodowane przez następujące dziki, łosie, jelenie, daniele oraz sarny. Nadto szkody te muszą powstać poza obszarem obwodu łowieckiego. Skarb Państwa ponosi również odpowiedzialność za zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną [takim zwierzęciem jest aktualnie jedynie łoś]. Nadto zgodnie z art. 126 ust. 1 i 2 u.o.p Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez następujące zwierzęta leśne [objęte ochroną gatunkową]:
– żubry – w uprawach, płodach rolnych lub w gospodarstwie leśnym,
– wilki – w pogłowiu zwierząt gospodarskich;
– rysie – w pogłowiu zwierząt gospodarskich;
– niedźwiedzie – w pasiekach, w pogłowiu zwierząt gospodarskich oraz w uprawach rolnych;
– bobry – w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim.

Zatem odpowiedzialność Skarbu Państwa odnosi się jedynie do szkód wyrządzonych przez zwierzęta objęte ochroną gatunkową oraz zwierzęta łowne powstałe na terenach chronionych, takich jak parki narodowe, rezerwaty przyrody i strefy ochronne oraz terenach znajdujących się poza obwodem łowieckim.  

Ustawodawca przewidział jednak okoliczności, które powodują wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody łowieckie. Przedmiotowa regulacja umieszczona została w art. 48 pr. łow. Zgodnie z nim odszkodowanie nie przysługuje:

  • osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa jako deputaty rolne na gruntach leśnych;
  • posiadaczom uszkodzonych upraw lub płodów rolnych, którzy nie dokonali ich sprzętu w terminie 14 dni od dnia zakończenia okresu zbioru tego gatunku roślin w danym regionie, określonego przez sejmik województwa w drodze uchwały;
  • posiadaczom uszkodzonych upraw lub plonów rolnych, którzy nie wyrazili zgody na budowę przez dzierżawcę lub zarządcę obwodu łowieckiego urządzeń lub wykonywanie zabiegów zapobiegających szkodom;
  • za szkody nieprzekraczające wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 hektar uprawy;
  • za szkody powstałe w płodach złożonych w sterty, stogi i kopce, w bezpośrednim sąsiedztwie lasu;
  • za szkody w uprawach rolnych założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych. 

W konsekwencji w sytuacjach wskazanych wyżej, nawet jeżeli powstanie szkoda oraz spełnione zostaną przesłanki odpowiedzialności za szkodę łowiecką poszkodowany nie uzyska jakiegokolwiek świadczenia pieniężnego. Szkody te nie podlegają w ogóle naprawie. 

Reasumując, choć wydawałoby się, że ustawodawca wprowadził przepisy chroniące właścicieli oraz posiadaczy upraw i płodów rolnych, to faktyczna rekompensata poniesionych szkód jest znacząco ograniczona. Katalog zwierząt, za które odpowiedzialność ponosi dzierżawca, zarządca obwodu łowieckiego lub Skarb Państwa jest bardzo ograniczony. Do tego wprowadzono wyłączenia podmiotowe oraz przedmiotowe za szkody łowieckie. 

W kolejnym wpisie zostanie przedstawiona procedura zgłaszania szkód łowieckich oraz czynności zmierzające do ustalenia wysokości odszkodowania.

szkody łowieckie
autor Karol Podowski, zdjęcie wykonane w okolicach miejscowości Nibork

 

Oznaczone , , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *