Zachowek – czym jest i komu przysługuje?

zachowek

Ustawodawca gwarantując każdemu obywatelowi prawo do swobodnego dysponowania swoim mieniem wprowadza niekiedy regulacje prawne, które mają chronić interesy najbliższych członków rodziny osoby dokonującej rozporządzeń swoim majątkiem – w tym rozporządzeń na wypadek śmierci. Instytucją związaną z prawem spadkowym, która przedstawia taki charakter jest zachowek.

Zachowek zasadniczo związany jest z dziedziczeniem testamentowym, które ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Ustawodawca przyznał w ten sposób pierwszeństwo woli zmarłego co do osób, którym ma przypaść spadek. Niekiedy (z różnych przyczyń, np. silnego wpływu nowej partnera/partnerki lub osoby trzeciej) decyzje w zakresie rozporządzeń majątkiem spadkodawców mogą być irracjonalne. Przykładem może być wola nieprzekazania dzieciom żadnego majątku po śmierci, w miejsce których majątek ma przypaść nowemu partnerowi zmarłego, którego spadkodawca poznał zaledwie kilka miesięcy przed śmiercią. W takich sytuacjach nie sposób dziwić się rodzinie, która nie godzi się z taką decyzją zmarłego. Trudno przejść obojętnie, kiedy niejako „obca” osoba dziedziczy majątek rodzinny.

Aby łagodzić takie sytuacji wprowadzono instytucję zachowku. Zachowek chroni najbliższych członków rodziny zmarłego – niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli. Pamiętać przy tym należy, że osoby uprawnione do zachowku mogą żądać jedynie zapłaty określonej kwoty pieniężnej, nie mogą domagać się konkretnego składnika majątku zmarłego, np. gospodarstwa rolnego. Wysokość zachowku uzależniona jest od trzech czynników – wielkości udziału spadkowego, osobistych kwalifikacji uprawnionego i wartości spadku. Instytucja zachowku polega na przyznaniu zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy:
– dwóch trzecich wartości udziału spadkowego – gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni,
– połowy wartości udziału spadkowego – w innych przypadkach.

Krąg osób, którym przysługuje zachowek ograniczony jest do najbliższej rodziny zmarłego. Dodatkowo, przysługuje tylko wówczas, gdy dana osoba byłaby powołana do spadku z ustawy – kwestię tę reguluje artykuł 931 i następne k.c. I tak w pierwszej kolejności prawo do zachowku przysługuje małżonkowi i dzieciom zmarłego. Jeżeli któreś z dzieci nie dożyło otwarcia spadku, to zachowek przysługuje ich zstępnym (wnukom, prawnukom). Jeżeli zaś spadkodawca nie miał dzieci prawo do zachowku przysługuje obok małżonka, także rodzicom.

Aby lepiej zobrazować sytuację przyjmijmy taki stan faktyczny. Zmarły rozwodnik posiadał dwójkę dzieci z tego jedno było pełnoletnie, drugie zaś małoletnie. W testamencie cały majątek, tj. nieruchomość o wartości 100.000 zł został przekazany osobie niespokrewnionej. W przypadku gdyby zmarły nie pozostawił testamentu z mocy ustawy dziedziczyłyby wyłącznie dzieci w częściach po ½. Dzieci spadkodawcy należą bowiem wraz z małżonkiem zmarłego do pierwszej grupy spadkowej. Z powodu orzeczonego rozwodu były małżonek nie dziedziczy po zmarłym. Z uwagi na to, że jedno dziecko zmarłego było pełnoletnie ma prawo do ½ udziału spadkowego. W konsekwencji zachowek pełnoletniego dziecka wynosiłby 25.000 zł (1/2 z ½ spadku). Drugie dziecko w dacie śmierci spadkodawcy było małoletnie zatem przysługuje mu 2/3 udziału spadkowego. Zachowek drugiego dziecka w takim układzie to kwota 33.333 zł.( 2/3 z ½).

Pamiętać należy, iż zachowek nigdy nie przysługuje rodzeństwu, a także:
– spadkodawcom, którzy zrzekli się dziedziczenia;
– spadkodawcom uznanym przez Sąd za niegodnych dziedziczenia;
– spadkobiercom, którzy odrzucili spadek;
– spadkodawcom, którzy zostali wydziedziczeni w testamencie;
– małżonkowi zmarłego, w sytuacji kiedy spadkodawca za życia wytoczył sprawę o rozwód lub separację z winy tego małżonka, a żądanie to było uzasadnione. Warunkiem jednak jest złożenie przez pozostałych spadkobierców w terminie 6 miesięcy od daty uzyskania wiadomości o otwarciu spadku przeciwko takiemu małżonkowi do sądu o wyłączenie go od dziedziczenia.

Jeżeli masz wątpliwości w kwestiach związanych z prawem spadkowym zachęcam do kontaktu. Pomogę znaleźć najkorzystniejsze rozwiązanie Twojego problemu.

Oznaczone , , , , , , , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *