Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy pozostającemu w związku małżeńskim

Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy
Choć na pierwszy rzut oka wydawałoby się, że każdy może dowolnie dysponować swoim majątkiem, to w polskim prawie występuje kilka przepisów, które tę swobodę ograniczają. Regulacje te odnoszą się również do rolnictwa. Przykładem jest przekazanie gospodarstwa rolnego następcy 
(kliknij link aby dowiedzieć się więcej o umowie przekazania gospodarstwa rolnego następcy). Kwestia ta na przestrzeni lat regulowana była różnymi aktami prawnymi. Aktualnie jest to ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawa z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie.

Zgodnie z pierwszą ustawą „Przez umowę z następcą rolnik będący właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat [następcę] własność [udział we współwłasności] i posiadanie tego gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następca do tego czasu będzie pracować w tym gospodarstwie. Ponadto umowa z następcą może zawierać inne postanowienia, w szczególności dotyczące wzajemnych świadczeń stron przed i po przeniesieniu przez rolnika własności gospodarstwa rolnego na następcę”. 

Co jednak dzieje się z gospodarstwem rolnym, które zostaje przekazane następcy pozostającemu w związku małżeńskim. Zdarza się bowiem, że rodzice – bo to oni najczęściej przekazują swoje gospodarstwa – obawiając się trwałości małżeństw swoich dzieci przekazując dorobek swojego życia chcą aby przypadł on jedynie ich potomkom. Wydawałoby się, że ich wola jest decydująca i gospodarstwo powinno stanowić wyłączną własność małżonka, który zostało wskazane w umowie. Zatem czy przypada ono jedynie następcy, a może również jego małżonkowi? Czy stanowi ono jedynie majątek osobisty następcy, czy majątek wspólny następcy oraz jego małżonka?

Decydujące znaczenie w tej kwestii ma obowiązujący następcę ustrój majątkowy małżeński w dacie nabywania gospodarstwa rolnego. Zasadą, która została wyrażona w art. 31§1 kodeksu rodzinnego opiekuńczego jest, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa, obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Przedmioty te tworzą majątek wspólny. Ustawa niejako wprowadza domniemanie, że majątek nabyty w trakcie trwania małżeństwa przypada małżonkom. Wyjątki od tej zasady wprowadza art. 33 wspomnianej ustawy, brak tam jednak umowy z następcą. 

W konsekwencji gospodarstwo rolne nabyte przez jednego z małżonków [następcę] w okresie pozostawania we wspólności ustawowej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków. Bez znaczenia przy tym jest czy przy czynności brał udział jeden z małżonków, czy też oboje. W konsekwencji w przypadku rozwodu w sprawie o podział majątku wspólnego gospodarstwo rolne będzie podlegało rozliczeniu, nawet jeżeli wolą osoby, która przekazywała to mienie było aby przypadło ono jednemu małżonkowi. Pogląd taki zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 listopada 2012 r., III CZP 68/12. W uzasadnieniu swojego stanowiska Sąd Najwyższy wskazał, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy jest umową cywilnoprawną odmienną od umowy darowizny (w przypadku umowy darowizny decyduje wola darczyńcy komu ma przypaść gospodarstwo rolne). Umowa z następcą ma bowiem na celu uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W konsekwencji do umowy tej nie mają zastosowanie przepisy o darowiźnie. Pogląd taki znalazł potwierdzenie również w późniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego.

Inaczej kwestia wygląda w sytuacji kiedy następca pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Wówczas, gdy rolnik przekazuje gospodarstwo tylko jednemu z małżonków, nabyte w ten sposób gospodarstwo staje się tylko jego własnością. Drugiemu z małżonków nie będzie przysługiwać żadne prawo do tego gospodarstwa rolnego. Oczywiście małżonkowie mogą w trakcie trwania małżeństwa zawrzeć umowę majątkową małżeńską rozszerzając zakres majątku wspólnego na gospodarstwo rolne. 

Jeżeli masz wątpliwości w kwestiach związanych z podziałem majątku wspólnego, zachęcam do kontaktu. Pomogę znaleźć najkorzystniejsze rozwiązanie Twojego problemu.

Oznaczone , , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *