Odmowa dokonania czynności notarialnej

odmowa dokonania czynności notarialnej


Szeroko omawiane na blogu zapisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego budziły i nadal budzą kontrowersje, w tym wśród samych rolników. Polemika w tym zakresie nasiliła się w szczególności po obszernej nowelizacji ustawy obowiązującej od 30 kwietnia 2016 r. Wówczas to ingerencja Państwa w kwestie związane z prawem własności, a w szczególności obrotem nieruchomościami rolnymi spowodowały liczne problemy natury praktycznej, które rzutują na pracę notariuszy. W mojej ocenie winę za taki stan rzeczy ponosi ustawodawca, którego niechlujstwo w zakresie treści stanowionego prawa prowadzi to problemów interpretacyjnych. W konsekwencji również notariusze spotykają się z rzeczonym problemem w swojej praktyce. Mając na uwadze konsekwencje jakie niesie za sobą nabycie
 nieruchomości rolnej, udziału bądź części udziału we współwłasności nieruchomości rolnej niezgodnie z przepisami ustawy – a więc nieważność czynności prawnej – nie może dziwić postawa notariuszy odmawiających sporządzenia aktu notarialnego, jeżeli w ich ocenie czynność, która za przedmiot ma nieruchomość rolną, jest niezgodna z zapisami ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Notariusz ma bowiem obowiązek odmówić dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem.

Na świecie nie ma ludzi nieomylnych. Jak mawiał Napoleon Bonaparte „Tylko ten nie popełnia błędów, kto nic nie robi”. W konsekwencji również notariuszom przydarzają się pomyłki. Jakie kroki może podjąć osoba, której notariusz bezzasadnie odmawia dokonania czynności notarialnej, np. sporządzenia umowy sprzedaży nieruchomości rolnej? Większości czytelników jako pierwsze na myśl przyjdzie zapewne udanie się do innego notariusza. Sprytnie, ale zawsze może się okazać, że inny notariusz również odmówi dokonania czynności notarialnej. Jest inne rozwiązanie – dochodzenie swoich racji w postępowaniu przed sądem. Zgodnie z art. 83§1 ustawy Prawo o notariacie z dnia 14 lutego 1991 r.:

Na odmowę dokonania czynności notarialnej osoba zainteresowana może wnieść, w terminie tygodnia od dnia doręczenia uzasadnienia odmowy, a gdy nie zażądała w przepisanym terminie doręczenia uzasadnienia odmowy – od dnia, w którym dowiedziała się o odmowie, zażalenie do sądu okręgowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii notariusza odmawiającego dokonania czynności notarialnej. Zażalenie wnosi się za pośrednictwem tego notariusza”.

Decyzja notariusza o odmowie dokonania czynności notarialnej, będąca wyrazem jego oceny co do spełnienia ustawowo określonych przesłanek wyłączających dokonanie tej czynności, stanowi przedmiot [substrat] zaskarżenia do sądu. Środkiem prawnym przysługującym osobie, która spotkała się z odmową dokonania czynności notarialnej jest zażalenie wnoszone zawsze do sądu okręgowego za pośrednictwem notariusza. Uprawnionym do wniesienia zażalenia jest „osoba zainteresowana”. W zasadzie będzie to osoba, której odmówiono dokonania czynności notarialnej. 

Notariusz po otrzymaniu zażalenia ma dwie możliwości. Po pierwsze, jeżeli uzna zażalenie za słuszne, zmienić swoją decyzję i dokonać czynności notarialnej – sporządzenia aktu notarialnego. Wówczas notariusz nie nadaje zażaleniu dalszego biegu. Po drugie, jeżeli nie zgadza się z zażaleniem, ustosunkowuje się do twierdzeń w nim zawartych w terminie tygodnia. Swoje stanowisko, wraz z zażaleniem notariusz przesyła do sądu. Sąd okręgowy orzeka na rozprawie jako sąd II instancji [sąd odwoławczy]. 

Wyrokiem sąd okręgowy oddala zażalenie [nie podzielając twierdzeń zawartych w zażaleniu] lub uchyla odmowę dokonania czynności notarialnej. Sąd nie ma jednocześnie uprawnień do nakazania notariuszowi dokonania czynności, której uprzednio odmówił, jak również możliwości zastąpienia czynność notariusza swoim orzeczeniem. 

Odmowa dokonania czynności notarialnej oraz jej zaskarżenie zażaleniem może doprowadzić do wydania istotnego orzeczenia również przez Sąd Najwyższy. Takim przykładem jest uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2017 r. III CZP 83/17, która dotyczy warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości rolnej zawartej przed dniem 30 kwietnia 2016 r. oraz stanowiska błędnie forsowanego przez notariusza, iż do umowy tej zastosowanie ma ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego po nowelizacji. Omówienie wspomnianego orzeczenia Sądu Najwyższego będzie przedmiotem analizy w jednym z kolejnych wpisów na blogu.  

Oznaczone , , , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *