Wyłączenie małżonka od dziedziczenia

wyłączenie małżonka od dziedziczenia

Międzynarodowy Tydzień Pisania Testamentów zbiegł się u mnie z wizytą klientki, której sytuacja pokazuje do czego może prowadzić niespisanie ostatniej woli oraz zwlekanie z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód. Należy bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 931§1 kodeksu cywilnego powołanie małżonka do dziedziczenia z ustawy (w przypadku braku testamentu) jest uzależnione jedynie od pozostawania w formalnym związku małżeńskim ze spadkodawcą. Dopiero uprawomocnienie się wyroku rozwodowego powoduje ustanie małżeństwa i w konsekwencji brak dziedziczenia po zmarłym byłym już wówczas małżonku. Ustawa przewiduje jednak odstępstwo od przywołanej zasady w postaci wyłączenia małżonka od dziedziczenia.

Przedstawiony mi problem prawny sprowadzał się do tego, że rodzice klientki pozostawali w związku małżeńskim, z którego posiadali pięcioro dzieci. Żadne z małżonków przez wiele lat nie występowało do sądu o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, choć bez wątpienia były ku temu podstawy. Małżonkowie pozostawali w silnym konflikcie i nie mieszkali razem od przeszło 10 lat. Dopiero w ostatnim czasie ojciec klientki wystąpił z pozwem o rozwód. Po wydaniu wyroku, ale przed jego uprawomocnieniem, Pan zmarł. Zmarły nie pozostawił testamentu, choć posiadał mieszkanie, które było wyłącznie jego własnością. Po śmierci męża żona bez zbędnej zwłoki chciała zamieszkać w jego lokalu. Czy w takiej sytuacji żona zmarłego będzie wyłączona od dziedziczenia?

Zgodnie z art. 940§1 k.c. małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione. Nie ma znaczenia czy spadkodawca był powodem (osobą, która wniosła pozew) czy pozwanym w procesie o rozwód. Istotnym jest aby spadkodawca zgłosił co najmniej żądanie o orzeczenie rozwodu z winy obu stron. Brak takiego zgłoszenia uniemożliwia wyłączenie małżonka od dziedziczenia, choćby w rzeczywistości małżonek-spadkobierca był winny rozkładu pożycia. Jak wskazuje się w orzecznictwie, u podstaw unormowania rozstrzygającego o wyłączeniu od dziedziczenia zawarte jest założenie, że tylko z powodu śmierci małżonka – spadkodawcy nie doszło do orzeczenia rozwodu z winy małżonka – spadkobiercy. Ustawa daje zatem możliwość wyłączenia małżonka spadkodawcy, który zgodnie z powszechnym poczuciem sprawiedliwości nie powinien dziedziczyć.

Dla wyłączenia małżonka od dziedziczenia niezbędne jest więc ustalenie, że spadkodawca wystąpił o rozwód z winy małżonka, a żądanie to było uzasadnione. W konsekwencji sąd w procesie wytoczonym na podstawie art. 940 k.c. ustala czy żądanie rozwodu było uzasadnione oraz czy małżonek-spadkobierca zawinił w rozkładzie pożycia. 

Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Uprawnionym do żądania wyłączenia od dziedziczenia małżonka spadkodawcy jest inny spadkobierca powołany do dziedziczenia wspólnie z małżonkiem. Moja klienta teoretycznie miałaby takie uprawnienie, albowiem będzie dziedziczyła wraz z matką oraz rodzeństwem po ojcu – żonie przypadnie udział 5/20 spadku, każdemu z dzieci po 3/20.  

Termin do wytoczenia powództwa w tym przedmiocie wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku [śmierci spadkodawcy], nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku. 

W przypadku mojej klientki jej tata wystąpił o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie. Takie stanowisku zgłoszone w sprawie o rozwód powoduje, że wyłączenie małżonka od dziedziczenia nie będzie miało zastosowania. Moralnie jednak ciężko zaakceptować tę sytuację. W konsekwencji z uwagi na to, że wyrok rozwiązujący małżeństwo nie uprawomocnił się przed śmiercią spadkodawcy, żona pozostaje w kręgu spadkobierców ustawowych. W tym stanie faktycznym brak było również podstaw do ewentualnego uznania małżonki spadkodawcy za niegodną dziedziczenia – instytucja ta wykracza poza temat wpisu, aczkolwiek jest szansa, że zostanie omówiona w przyszłości. 

Oznaczone , , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *