Odwołanie darowizny gospodarstwa rolnego

odwołanie darowizny

Myśl o przedstawieniu zagadnienia związanego z odwołaniem darowizny narodziła się w mojej głowie po obejrzeniu we wtorek programu telewizyjnego, przedstawiającego sytuację małżeństwa, które darowało dobrze prosperujące gospodarstwo rolne swojemu synowi. Syn nie był początkowo zainteresowany prowadzeniem gospodarstwa i wyprowadził się. Pozostawił dobytek życia rodziców. Małżonkowie zajmowali się gospodarstwem, aby nie dopuścić do jego ruiny. Istotnym jest, że syn nie interesował się również rodzicami. Dopiero po upływie dwóch lat „syn marnotrawny” powrócił i zażądał wydania mu przez rodziców gospodarstwa. Wówczas zaczęło dochodzić do dalszej eskalacji konfliktu i w konsekwencji do sprawy sądowej, którą małżonkowie w I instancji przegrali. Czy w takiej sytuacji można odwołać skutecznie darowiznę? Jeżeli nie, to jakie przesłanki muszą być spełnione?

Umowa darowizny jest powszechna wśród rolników. Stanowi ona sposób na zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej i wyzbycie się gospodarstwa rolnego. W tym zakresie rolnicy mają jednak wybór kontraktu, który do tego doprowadzi. Możliwy jest również wybór umowy dożywocia oraz tzw. umowy z następcą. We wpisie ,,Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy” omawiałem  w jakich sytuacjach umowa ta może zostać rozwiązana. Inna jest jednak specyfika umowy darowizny, która może być odwołana. Przed podjęciem ostatecznej decyzji o przekazaniu gospodarstwa warto znać różnicę między tymi umowami i wiedzieć, która najbardziej chroni wyzbywającego się gospodarstwa rolnego. 

I. Odwołanie darowizny niewykonanej. 

Kodeks cywilny przewiduje możliwość odwołania darowizny niewykonanej. Uprawnienie to przysługuje jedynie darczyńcy. Zgodnie z art.  896 k.c.:

,,Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych”.

Umowa darowizny nie jest wykonana kiedy nie wystąpiły jej wszystkie główne skutki. Przykładem jest sytuacja gdy doszło do zawarcia umowy darowizny ciągnika, jednak darczyńca nie wydał obdarowanemu kluczyków albo dowodu rejestracyjnego. Analogicznie umowa darowizny jest niewykonana jeżeli nie wydano obdarowanego samego ciągnika. Po wykonaniu umowy darowizny uprawnienie do odwołania darowizny na podstawie art. 896 k.c nie jest możliwe. 

Kolejny warunkiem, obok niewykonania darowizny, jest niekorzystna zmiana stanu majątkowego darczyńcy. Pogorszenie stanu majątkowego darczyńcy musi być istotne oraz nastąpić pomiędzy chwilą zawarcia umowy darowizny a chwilą jej wykonania. Sytuacja obdarowanego nie ma w tej sytuacji żadnego znaczenia.

Przykład: rolnik dokonał darowizny nieruchomości rolnej o powierzchni 20 ha na rzecz syna, który miał bardzo ciężką sytuację majątkową. W dniu zawarcia umowy darowizny syn trafił 6 i wygrał 10 milionów złotych. Choć sytuacja syna nagle uległa zmianie i jest nieporównywalnie lepsza od ojca, to rolnik tylko z tego powodu nie będzie mógł odwołać darowizny i odmówić jej wykonania. 

II. Odwołanie darowizny na skutek rażącej niewdzięczności.

Normalnym następstwem dokonania darowizny powinna być wdzięczność obdarowanego. Jak pokazuje życie nie zawsze jednak darczyńcy jest dane usłyszeć nawet słowa podziękowania. Darczyńcy spotykają się również rażąco niewdzięcznymi postawami obdarowanych, które uprawniają do odwołania darowizny. Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego dotyczy zarówno darowizn niewykonanych jak i wykonanych. Przesłanką uprawniającą darczyńcę do odwołania darowizny jest rażąca niewdzięczność obdarowanego. Ustawodawca nie wyjaśnia co należy przez ten termin rozumieć. W orzecznictwie sądów wskazuje się, że zachowanie o rażącym stopniu niewdzięczności musi być wysoce niewłaściwe i krzywdzące dla darczyńcy. Nadto musi cechować je znaczne nasilenie złej woli obdarowanego, ukierunkowane na wyrządzenie krzywdy lub szkody majątkowej bezpośrednio lub nawet pośrednio darczyńcy. Jako przykłady takich zachowań można przywołać:
– popełnienie przez obdarowanego przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu, czci albo mieniu popełnione na szkodę darczyńcy;
– ciężkie naruszenie obowiązków rodzinnych;
– naruszenie godności osobistej darczyńcy.
Za rażąco niewdzięczne nie można uznać nieumyślnego zachowania obdarowanego, jak również drobnego czyny umyślnego niewykraczającego poza zwykłe konflikty życiowe, rodzinne, jak również wywołanego zachowaniem darczyńcy.  

Darczyńca musi pamiętać, że może odwołać darowiznę tylko w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Termin roczny biegnie od momentu dowiedzenia się o przyczynie odwołania darowizny, a więc powzięcia wiedzy o niewdzięcznym zachowaniu obdarowanego. Po upływie rocznego terminu uprawnienie to wygasa. Ustawodawca tłumaczył ten krótki termin na realizację prawa przez darczyńcę potrzebą eliminacji niepewności po stronie obdarowanego.  Jak jednak pokazuje przykład wspomnianego na wstępie małżeństwa uchybienie temu terminowi prowadzi do daleko idących skutków. Rolnicy przegrali bowiem sprawę przed sądem I instancji właśnie z uwagi na odwołanie darowizny po upływie 2 lat od momentu nagannego zachowania syna. 

Oznaczone , , , , ,

2 thoughts on “Odwołanie darowizny gospodarstwa rolnego

  1. To nie jest jedyny taki przypadek, kiedy dzieci odwracają się od rodziców, po tym jak przejmą całą gospodarkę. Myślę, ze to co Pan napisał przyda się wielu ludziom. Pozdrawiam

    1. Zdaję sobie z tego sprawę, ponieważ stykam się z takimi przypadkami w praktyce zawodowej. Cieszy mnie Pani opinia o moim wpisie – temu własnie mają służyć moje opracowania. Pozdrawiam i zachęcam do regularnego odwiedzania mojego bloga 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *