Podział majątku wspólnego małżonków, w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne

Wpływ zapisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnym, o których już kilkukrotnie pisałem na blogu, jest widoczny również w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków po ustaniu wspólności majątkowej, dział spadku oraz zniesienie współwłasności. Zgodnie bowiem z art. 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego przez nabycie nieruchomości rolnej należy rozumieć przeniesienie własności nieruchomości rolnej lub nabycie nieruchomości rolnej w wyniku między innymi orzeczenia sądu. W konsekwencji wszelkie ograniczenia w obrocie nieruchomościami rolnymi znajdą zastosowanie do tzw. spraw działowych, do których należy podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej. Najbardziej absurdalną konsekwencją zapisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego jest to, że małżonek – dotychczasowy współwłaściciel nieruchomości rolnej nabytej w trakcie trwania małżeństwa – nie będzie mógł zostać wyłącznym właścicielem tego gruntu, jeżeli nie posiada statusu rolnika indywidualnego [szerzej o tym kim jest rolnik indywidualny przeczytasz we wpisie Nieruchomość rolna co do zasady tylko dla rolników indywidualnych]

I. Istota spraw o podział majątku wspólnego

W dniu ustania ustroju wspólności majątkowej – co ma najczęściej miejsce na skutek orzeczenia rozwodu – małżonkowie stają się współwłaścicielami, w częściach ułamkowych, zgromadzonego majątku. Ich udziały co do zasady są równe. Każdy z małżonków może jednak w sprawie o podział majątku wspólnego żądać ustalenia nierównych udziałów. Tylko od woli byłych małżonków zależy czy chcą aby każdy z nich był współwłaścicielem poszczególnych składników majątku wspólnego, czy też wyjść ze współwłasności poprzez dokonanie podziału majątku. Pamiętać jednak należy, iż do czasu podziału majątku wspólnego żadnemu z małżonków nie przysługuje prawo do wyłącznego dysponowaniem składnikami dorobku. Dokonanie podziału majątku po ustaniu wspólności majątkowej jest zatem nieuniknione. Trudno oczekiwać aby rozwiedzeni małżonkowie, często pozostający w silnym konflikcie, podejmowali wspólnie decyzje dotyczące ich majątku.    

Wówczas w grę wchodzi złożenie wniosku do sądu o podział majątku lub zawarcie umowy w tym przedmiocie. Jeżeli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość konieczne jest zawarcie umowy przed notariuszem. W drugim przypadku byli małżonkowie muszą być jednak zgodni co do składu majątku wspólnego, jego wartości oraz sposobu podziału. Jeżeli małżonkowie nie wypracują wspólnego stanowiska jedynym rozwiązaniem jest sprawa sądowa.    

W sprawie o podział majątku wspólnego Sąd dokonuje:
– ustalenia składu i wartości majątku wspólnego oraz dokonuje jego podziału z dokonaniem ewentualnych spłat, bądź dopłat;
– ustalenia 
nierówne udziały [jedynie na wniosek małżonka];
– rozstrzygnięcia roszczeń pomiędzy małżonkami dotyczących ewentualnych nakładów na składniki majątku wspólnego.

II. Sposoby zniesienia współwłasności w sprawie o podział majątku wspólnego 

Każdy z małżonków ma prawo wskazania sądowi określonego sposobu podziału majątku, który jest zgodny z jego interesem. Jeżeli małżonkowie będą w tym zakresie zgodni Sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosków. Warunkiem jednak jest aby podział ten nie sprzeciwiał się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie naruszał w sposób rażący interesów osób uprawnionych.

Ustawodawca wyróżnia trzy sposoby zniesienia współwłasności, a mianowicie podział rzeczy wspólnej, przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, sprzedaż rzeczy wspólnej. Wskazane uszeregowanie sposobów zniesienia współwłasności świadczy o wyraźnej preferencji ustawodawcy. Bez wątpienia traktuje on jako pierwszorzędny sposób podział rzeczy wspólnej. W dalszej kolejności aprobuje przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli. Ostatecznością jest zaś sprzedaż rzeczy wspólnej.

W sytuacji gdy przedmiotem działu jest gospodarstwo rolne, to zgodnie z 213 kodeksu cywilnego, zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego przez podział między współwłaścicieli jest możliwy tylko wówczas gdy nie byłoby to sprzeczne z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej oraz ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego. W tym zakresie konieczne jest dopuszczenie przez sąd dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rolnictwa. Jeżeli biegły stwierdzi, że dzielone gospodarstwo rolne nie będzie prowadzone zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej lub podział jest w ogóle niemożliwy sąd będzie musiał rozważyć inny sposób wyjścia małżonków ze współwłasności. Wówczas sąd winien przyznać to gospodarstwo temu współwłaścicielowi, na którego wyrażą zgodę małżonkowie. Jeżeli obaj małżonkowie będą chcieli aby to im przyznano na własność gospodarstwo sąd przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, który je prowadzi lub stale w nim pracuje, chyba że interes społeczno-gospodarczy przemawia za wyborem innego współwłaściciela. Jeżeli warunki przewidziane w paragrafie poprzedzającym spełnia obaj małżonkowie, albo jeżeli nie spełnia ich żaden, sąd przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, który daje najlepszą gwarancję jego należytego prowadzenia.

Pamiętać jednak należy, że jeżeli żaden z małżonków nie będzie posiadał statusu rolnika indywidualnego Sąd nie będzie mógł przyznać na jego własność gospodarstwa rolnego. Taki podział majątku wspólnego byłby sprzeczny z prawem – ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego. W tej sytuacji jedynym możliwym sposobem podziału tego składnika jest jego sprzedaż. Zaznaczyć jednak należy, iż w tej sytuacji dokonuje jej komornik sądowy. Jak pokazuje doświadczenie ceny uzyskiwane ze sprzedaży gospodarstwa w tym trybie są zdecydowanie niższe aniżeli możliwe do uzyskania na wolnym rynku. Nadto komornik za wykonaną czynność pobiera wynagrodzenie, co dodatkowo zmniejsza uzyskaną ze sprzedaży kwotę.

III. Sposób na przyznanie gospodarstwa rolnego małżonkowi niebędącemu rolnikiem indywidualnym

Wyjściem z tej sytuacji jest wystąpienie przez jednego z małżonków z wnioskiem o wyrażenie zgody przez dyrektora Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na nabycie nieruchomości rolnej przez drugiego małżonka nieposiadającego statusu rolnika indywidualnego. Zgoda ta następuje w drodze decyzji administracyjnej. W pierwszym przypadku musi zostać wykazane istnienie trzech przesłanek, tj.:
– braku możliwości nabycia nieruchomości rolnej przez rolnika indywidualnego, osoby mu bliskie, jednostkę samorządu terytorialnego, Skarb Państwa lub działającą na jego rzecz ANR, osoby prawne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, parki narodowe, w przypadku nabycia nieruchomości rolnych na cele związane z ochroną przyrody [zatem przez wszystkie podmioty uprzywilejowane ustawowo];
– przedstawiania przez nabywcę rękojmi należytego prowadzenia działalności rolniczej;
– niedojścia do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych w wyniku nabycia nieruchomości rolnej.

Choć regulacja ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego ingerujące w podział majątku wspólnego małżonków były krytykowane od momentu ich uchwalenia ustawodawca nie kwapi się z ich zmianą. Trudno znaleźć uzasadnienie dla rzeczonych przepisów, które w oczywisty sposób ograniczają prawo własności przysługujące małżonkom. 

Jeżeli masz wątpliwości w kwestiach związanych z podziałem majątku wspólnego zachęcam do kontaktu. Pomogę znaleźć najkorzystniejsze rozwiązanie Twojego problemu.  

podział gospodarstwa rolnego, podział majątku po rozwodzie, podział majątku rolników, podział gospodarstwa po rozwodzie 

podział majątku
Autor Ewa Podowska, zdjęcie wykonane w okolicach miejscowości Nidzica

 

Oznaczone , , , , , ,

11 thoughts on “Podział majątku wspólnego małżonków, w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne

  1. Bardzo Ciekawy tekst. Mam jedno pytanie: Czy tak samo wygląda sprawa jeżeli są tylko grunty rolne bez gospodarstwa?

    1. Cieszę się, że mój wpis zainteresował Pana. Odnosząc się do Pana pytania, to zasadniczo postępowanie wygląda podobnie. Stosuje się ograniczenia wynikające z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Gdy w skład majątku wspólnego wchodzą tylko nieruchomości rolne nie ma potrzeby powoływania przez Sąd biegłego z zakresu rolnictwa – tak jak to jest przy gospodarstwie rolnym. Nie mają zastosowania, omówione przeze mnie, artykuły 213 i 214 kodeksu cywilnego – bowiem dotyczą reguł przyznania na własność gospodarstw rolnych. W przypadku nieruchomości rolnych, co do zasady, nie ma przeszkód w dokonaniu ich podziału fizycznego, więc w przypadku zgodnych wniosków małżonków sąd powinien dokonać w ten sposób podziału majątku.

  2. Odziedziczyłem PO Ojcu 4 Działki W Tym Jedną O Powierzchni 3500 M2 W Mieście, Działka Nie Posiada Planu zagospodarowania przestrzennego. Oprócz Mnie Jest Jeszcze 3 WSPÓŁWŁAŚCICIELI : Moja Mama, Brat I Syn Syna Mojego Taty Z Pierwszego Małżeństwa. Nikt Z Nas Nie Jest Rolnikiem. Chciałbym Zrobić Dział Spadku, Ale Wnuk Taty Z Pierwszego Małżeństwa Nie Jest Spokrewnione Z Moją Mamą. Natomiast WMYŚL Ustawy O Obrocie Ziemią Ani Ja Ani Mój Brat Nie Jesteśmy Osobami Bliskimi Dla Wnuka Taty Z Pierwszego Małżeństwa. Czy Jest Możliwość Podziału Spadku Jeżeli Tak To W Jaki Sposób?

    1. Panie Tomaszu pozwolę sobie odpisać Panu wieczorem na Pana pytanie w wiadomości prywatnej. Proszę jeszcze o wskazanie czy wszystkie działki mają charakter rolny, czy jedynie ta o powierzchni 3500 m2? Pozdrawiam.

      1. DZIĘKUJĘ ZA ZAINTERESOWANIE TEMATEM. Trzy Pozostałe Działki Mają Powierzchnię 1200, 1500 I 520 M2. Mamy postanowienie Z Sądu Rodzinnego TAK Sformułowane, Że Prawdopodobnie Będziemy Musieli ZROBIĆ DZIAŁ SPADKU I Zniesienie WSPÓŁWŁAŚCICIELI W Sądzie. Niestety Żadne Z NAS NIE JEST ROLNIKIEM Więc PIDEJRZEWAM, że Prezes Agencji NIE Wyraził By Zgody Przejęcie Tej Działki Przez Jedno Z NAS.

  3. Mam pytanie o podział płodu rolnego w przypadku gdy są to drzewa wymagające wieloletniej uprawy. Ziemia nie należy do mnie, ale Drzewa uprawialiśmy z konkubiną wspólnie od samego początku Głównie moimi nakładami finansowymi. Wartość uprawy na początku wynosiła przykładowo 10tys. zł, a teraz po kilku latach wynosi 10x więcej. Czy w przypadku podziału tego majątku należy mi się połowa obecnej wartości, czy wartość którą wniosłem na początku?

    1. Dzień dobry, już przygotowuję odpowiedź na Pana pytanie, którą prześlę na maila.

  4. witam
    Mam pytanie co dotyczące sprzedaży ziemi. Od ponad 10 lat posiadam ziemię rolną 1,7 hektara. Wcześniej była to współwłasność małżeńska, a od roku po rozwodzie jestem jedynym właścicielem ziemi. Czy w związku z tym muszę czekać jeszcze 9 lat aby tę ziemię sprzedać? czy istnieje jakaś możliwość zakwalifikowania czasu kiedy byłem współwłaścicielem ziemi do tych szalonych 10 lat, o których mówi ustawa.

    1. Dobry wieczór. Proszę napisać czy podział majątku został dokonany w sprawie o rozwód, czy dopiero po rozwodzie, istotna jest również data wszczęcia postępowania o podział majątku, ewentualnie sprawy o rozwód, jeżeli w jej toku dokonała Pani podziału majątku. Dopiero po uzyskaniu tych informacji będę mógł Pani udzielić informacji. Pozdrawiam i czekam na wiadomość.

  5. Bardzo dobry artykuł. Przyznać należy, że wprowadzone zmiany znacznie utrudniają nabycie nieruchomości w wyniku postępowań działowych, a co gorsza także w przypadku polubownego zniesienia współwłasności w trybie umowy zawartej przed notariuszem.

    1. Bardzo się cieszę, że spodobał się Panu mój artykuł. Na szczęście spotykam się z coraz liberalniejszym podejściem Sądów do tej kwestii. Pozdrawiam.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *