Szacowanie szkód łowieckich oraz wypłata odszkodowań

Definicja szkód łowieckich oraz katalog podmiotów odpowiedzialnych za ich powstanie zostały omówione we wpisie Szkody łowieckie – podmioty odpowiedzialne, w związku z czym zachodzi konieczność przybliżenia kolejnych kluczowych w tym zakresie zagadnień, tj. procedur szacowania szkód łowieckich oraz wypłaty odszkodowań. Sposób postępowania w tym zakresie został szczegółowo uregulowany w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 8 marca 2010 r. Rzeczony akt normatywny nie ma jednak zastosowania do szkód powstałych przy wykonywaniu polowania, do ustalenia których stosuje się zasady ogólne.

Tryb postępowania przewidziany w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie sposobu postępowania przy szacowaniu szkód oraz wypłat odszkodowań za szkody w uprawach i płodach rolnych ma charakter pojednawczy, sformalizowany i złożony. Nie jest zatem typowym postępowaniem cywilnym czy administracyjnym. Intencją ustawodawcy była ochrona interesów poszkodowanego, poprzez umożliwienie uzyskania szybkiego odszkodowania oraz kontynuowania produkcji rolnej na obszarze dotkniętym szkodą. Z drugiej strony, w celu zagwarantowania aby odszkodowanie nie przekroczyło rzeczywistej szkody, zapewniono przedstawicielowi podmiotu ponoszącego odpowiedzialność za szkody kompetencje do dokonania ich szacowania. W rzeczywistości zatem mamy do czynienia z sytuacją, w której podmiot ten orzeka w swojej własnej sprawie. Zgodnie z §2 ust. 1 rozporządzenia oględzin i szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych, a także ustalenia wysokości odszkodowania dokonuje przedstawiciel zarządcy lub dzierżawcy obwodu łowieckiego. W oględzinach uczestniczyć powinien poszkodowany lub jego pełnomocnik. Udział może również wziąć, na żądanie strony, przedstawiciel terytorialnej izby rolniczej. 

Jeżeli zatem rolnik poniesie uszczerbek wyrządzony przez dziki, łosie, jelenie, daniele lub sarny w uprawach i płodach rolnych położonych na obszarach obwodów łowieckich obowiązany jest zgłosić, w formie pisemnej, szkodę w terminie 3 dni od jej stwierdzenia. W przypadku szkód wyrządzonych w sadach termin ten wynosi 14 dni. W tym przypadku w zgłoszeniu należy podać ilość uszkodzonych drzew. Wskazane terminy mają charakter instrukcyjny, a ich niedochowanie nie powoduje dla poszkodowanego żadnych negatywnych konsekwencji. Zarządcę obwodu łowieckiego oraz dzierżawcę obciąża obowiązek informowania właściwego miejscowo wójta [burmistrza, prezydenta miasta] oraz właściwej terytorialnie izby rolniczej o osobach uprawnionych do przyjmowania zgłoszeń szkód łowieckich.

Zatem ustalenie takiego podmiotu jest pierwszym krokiem jaki musi wykonać poszkodowany rolnik. Kolejnym jest złożenie wspomnianego zgłoszenia szkody. Mając na uwadze omówioną regulację należy zauważyć, że to właściciele, posiadacze gruntów lub upraw i płodów rolnych obarczeni są inicjatywą wszczęcia postępowania zmierzającego do naprawienia szkody.    

Przywołana rozporządzenie przewiduje trzy etapy szacowania szkód:
1. wstępne, nazywane oględzinami;
2. ostateczne;
3. ponowne.  

Każdorazowo dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego obwiązany jest zawiadomić pokrzywdzonego o dokonaniu oględzin, ostatecznego szacowania oraz ponownego szacowania nie później niż na dwa dni przed ich terminem. Nie stawienie się poszkodowanego na czynności nie tamuje ich przeprowadzenia. Z szacowania szkód sporządza się protokół. Z tej przyczyny tak ważny jest udział poszkodowanego lub jego pełnomocnika w oględzinach oraz ewentualne zgłaszanie przez poszkodowanych zastrzeżeń do protokołu w przypadku kwestionowania jego zapisów. Jedynie bowiem w tym zakresie poszkodowany może oddziaływać na rzetelność i sumienność dokonywania czynności. Protokół z oględzin może być również istotnym dowodem w ewentualnym postępowaniu sądowym o zapłatę odszkodowania.

Oględziny są czynnością zmierzającą do określenia orientacyjnego rozmiaru szkody w uprawach i płodach rolnych. Ustala się wówczas takie elementy jak: gatunek zwierzyny odpowiedzialnej za szkodę, rodzaj, stan i jakość uprawy, obszar całej uprawy, szacunkowy obszar uprawy, który został uszkodzony oraz szacunkowy procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze. Czynność ta powinna zostać dokonana w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia szkody. Etap ten nie występuje w przypadku szkód w płodach rolnych, wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach oraz w uprawach, jeżeli szkoda powstała i została zgłoszona przed sprzętem uszkodzonej uprawy lub w jego trakcie.

Celem kolejnego etapu – ostatecznego szacowania – jest ustalenie wysokości odszkodowania. Przedmiotowej czynności podlegają straty ilościowe i jakościowe powstałe w wyniku uszkodzenia lub zniszczenia uprawy lub płodów rolnych. Zgodnie z § 4 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia, ustalenia rozmiaru szkody w uprawach dokonuje się poprzez pomnożenie obszaru uprawy, która została uszkodzona, oraz procentu jej zniszczenia, a następnie pomnożenie tak uzyskanej powierzchni zredukowanej oraz plonu z 1 ha. W przypadku gdy przedmiotem szkody były płody rolne ustalenie jej rozmiarów dokonuje się poprzez ustalenie szacunkowej masy uszkodzonego płodu rolnego. 

Wysokość odszkodowania ustala się mnożąc rozmiar szkody przez cenę skupu danego artykułu rolnego, a w przypadku gdy nie jest prowadzony skup – cenę rynkową z dnia ostatecznego szacowania szkody, w rejonie powstania szkody. Odszkodowanie pomniejsza się przez kwotę odpowiadającą nieponiesionych przez poszkodowanego kosztów zbioru, transportu i przechowywania plonu. Tym samym rozmiar szkody nie jest automatycznie równy wysokości odszkodowania. Ustawodawca wprowadził również procentowy sposób ustalania odszkodowania przy uprawach wymagających zaorania. Wówczas w zależności kiedy powstała szkoda odszkodowanie jest wypłacane jedynie w części. Świadczenie takie wypłacane jest, jeżeli szkoda powstała:
– w okresie do dnia  kwietnia – w wysokości 25%;
– w okresie od dnia 16 kwietnia do dnia 20 maja – w wysokości 40%;
– w okresie od dnia 21 maja do dnia 10 czerwca – w wysokości 60%;
– w okresie od dnia 11 czerwca – w wysokości 85%. 

Ponowne szacowanie szkody występuje jedynie w przypadku dalszego zwiększenia się szkody. Wypłaty odszkodowań dokonują dzierżawcy lub zarządcy obwodów łowieckich w terminie trzydziestu dni od dnia sporządzenia protokołu ostatecznego szacowania szkody albo od dnia sporządzenia protokołu ponownego szacowania szkody.

Warto odnotować, że zgodnie z art. 47 ust. 2 pr. łow.  w przypadku sporu między właścicielem lub posiadaczem gruntu a dzierżawcą lub zarządcą obwodu łowieckiego o wysokość wynagrodzenia za szkody strony te mogą zwrócić się do wójta, burmistrza, prezydenta miasta o przeprowadzenie mediacji. Postępowanie mediacyjne ma służyć polubownemu rozstrzygnięcia sporu o wypłatę odszkodowania.  

Nieskorzystanie przez poszkodowanego z trybu określonego w rozporządzeniu nie wyklucza prawa do dochodzenia odszkodowania bezpośrednio przed sądem. Z tej przyczyny, mimo nieprzeprowadzenia oględzin, poszkodowany może bezpośrednio dochodzić odszkodowania na drodze postępowania cywilnego. Pamiętać jednak należy, że w tym postępowaniu obowiązuje zasada kontradyktoryjności, która najprościej mówiąc nakłada obowiązek przedstawienia materiału faktycznego i dowodów na poparcie swoich twierdzeń oraz okoliczności mających istotne znaczenie. Poszkodowany ponosi zatem ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia w przypadku nieprzytoczenia wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń.

W przypadku odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody łowieckie wyrządzone przez gatunki zwierząt objęte ochroną gatunkową – żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie i bobry – zgłoszenia dokonuje się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska lub dyrektora parku narodowego, jeżeli do szkody doszło na jego terenie. Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody odpowiedzialność Skarbu Państwa nie obejmuje utraconych przez poszkodowanego korzyści. Oględzin, szacowania szkód, ustalenia wysokości odszkodowania i jego wypłaty dokonuje dyrektor ochrony środowiska lub dyrektor parku. Innymi podmiotami zobowiązanym do wypłaty odszkodowań w przypadku odpowiedzialności Skarbu Państwa są:
1. zarząd województwa ze środków budżetu państwa – za szkody wyrządzone przez łosie na obszarach obwodów łowieckich polnych oraz przez dziki, łosie, daniele, jelenie i sarny na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich;
2.  Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe ze środków budżetu państwa za szkody wyrządzone przez łosie na obszarach obwodów łowieckich leśnych. 

Reasumując, zasadniczo idea przyświecająca wprowadzeniu odrębnego trybu szacowania szkód oraz wypłat odszkodowań za szkody w uprawach i płodach rolnych była słuszna. Specyfika upraw rolnych powoduje, że często każdy dzień opóźnienia oznacza wymierne zmniejszenie plonu, a w konsekwencji spodziewanego zysku z uprawy. Szybkość czynności zmierzających do ustalenia szkody jest całkowicie uzasadniona, jednak jak pokazuje rzeczywistość kwoty wypłacanego odszkodowania często są niesatysfakcjonujące. W konsekwencji poszkodowani ostatecznie muszą dochodzić naprawienia szkody na drodze postępowania cywilnego.  

Warto również zauważyć, iż od dnia 1 stycznia 2018 r. wejdą w życie znowelizowane przepisy ustawy Prawo łowieckie, które będą zawierały zmodyfikowane regulacje dotyczące postępowania przy szacowaniu szkód oraz wypłat odszkodowań za szkody w uprawach i płodach rolnych.

szacowanie szkód łowieckich
autor Justyna Burdyńska, zdjęcie wykonane w okolicach miejscowości Janowiec Kościelny

 

Oznaczone , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *