Szkody powstałe w czasie świadczenia pomocy sąsiedzkiej

Zjawiskiem powszechnym i niemal naturalnym w rolnictwie jest wzajemna pomoc w prowadzeniu gospodarstw rolnych udzielana przez sąsiadów – tzw. pomoc sąsiedzka. Świadczone wzajemnie usługi mogą mieć rozmaitą postać: od wycinki drzew z ich przeznaczeniem na opał, czynności związanych z obrządkiem, po koszenie zboża kombajnem. Niestety nadal, zwłaszcza w okresie intensywnych prac polowych, w radio oraz telewizji podawane są informacje o różnego rodzaju wypadkach w rolnictwie. Wówczas do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia odpowiedzialność za powstałą szkodę w postaci śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia.

Pomoc sąsiedzka jest przysługą wykonywaną w gospodarstwie drugiego rolnika, względem którego udzielający pomocy przybiera postać nieformalnego pracownika. Bez znaczenia jest czy w zamian uzyskiwana jest jakakolwiek korzyść finansowa. Zwykle bowiem pomoc sąsiedzka odbywa się na zasadach wzajemności. Wówczas rolnik, któremu udzielana jest pomoc zobowiązany jest wszystkim osobom wykonującym czynności związane z prowadzeniem należącego do niego gospodarstwa, bezpiecznych warunków pracy. W konsekwencji rolnik winien tak zorganizować pracę, aby osoby, które mu pomagają nie były narażone na niebezpieczeństwo wyrządzenia im szkody. Ciąży ponadto na nim obowiązek nadzoru nad wykonywaną pracą. Powinność ta występuje również w sytuacji, gdy udzielający pomocy sąsiedzkiej korzysta z własnego sprzętu. Ryzyku powstania szkody w trakcie świadczenia wzajemnej pomocy sąsiadów obciąża rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, na którego rzecz wykonywana jest pomoc sąsiedzka. 

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 1483/99 wskazał, iż:

„Podstawowym obowiązkiem rolnika jest zapewnienie wszystkim osobom, które wykonują czynności związane z prowadzeniem należącego do niego gospodarstwa, bezpiecznych warunków pracy [maksymalnego bezpieczeństwa], z czego wynika, że nie ma znaczenia status prawny tych osób, tak jak nie ma żadnego znaczenia okoliczność, iż określona praca jest wykonywana w ramach tzw. pomocy sąsiedzkiej. Spoczywa więc na nim obowiązek ciągłego nadzoru nad ich pracą”.

Powszechny w judykaturze jest pogląd uznający wzajemną pomoc w prowadzeniu gospodarstw rolnych świadczonych przez sąsiadów jako pracę w gospodarstwie rolnym. Stanowisko takie ma istotne znaczenie na gruncie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego – dalej ubezpieczenie OC rolników. Powinnoś taką nakłada na rolników ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowy Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z dnia 22 maja 2003 r.

Zgodnie z art. 19 ust 1. wyżej wymienionej ustawy poszkodowany jest uprawniony do wystąpienia z żądaniem zapłaty stosownego odszkodowania, jak również zadośćuczynienia, bezpośrednio do zakładu ubezpieczeń. Może jednak, według swojego wyboru, dochodzić roszczeń od rolnika, na którego rzecz świadczona była pomoc sąsiedzką.  

Po stronie ubezpieczyciela, jak i ubezpieczającego powstaje w momencie powstania szkody odpowiedzialność o charakterze akcesoryjnym. W terminologii prawniczej nazywana jest ona odpowiedzialnością in solidum. Wówczas zakres odpowiedzialności ubezpieczającego jest tożsamy z zakresem odpowiedzialności ubezpieczonego.     

Wyjaśnienia wymaga, jakie szkody objęte są ubezpieczeniem OC rolników. Zgodnie z art. 50 ust. 1 i art. 51 przywołanej wyżej ustawy ubezpieczenie obejmuje rolnika, osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz osoby pracujące w gospodarstwie rolnym rolnika. Odszkodowanie z ubezpieczenia OC rolników przysługuje w sytuacji, gdy któraś z powyżej wskazanych osób ponosi odpowiedzialność cywilną za szkodę związaną z posiadaniem przez rolnika gospodarstwa rolnego. Ubezpieczenie nie obejmuje zatem całej odpowiedzialności cywilnej osób objętych ubezpieczeniem. Kluczowe jest tu określenie, iż szkoda musi pozostawać w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Jak wskazuje się w orzecznictwie rzeczony termin oznacza funkcjonalny związek szkody z gospodarstwem rolnym i jego prowadzeniem. Wyłączone są zatem szkody powstałe w następstwie aktywności ubezpieczonego rolnika niezwiązanej z podsiadaniem gospodarstwa rolnego. Zaliczyć do tej sfery można szkody wynikające z prowadzenia innej działalności gospodarczej aniżeli działalność rolnicza, jak również sferę jego życia rodzinnego czy towarzyskiego.

Z ubezpieczenie OC przysługuje odszkodowanie w sytuacji, gdy osoba ubezpieczona ponosi zarówno odpowiedzialność cywilną deliktową, jak i kontraktową. Rolnik może zatem ponosić odpowiedzialność w związku z popełnieniem czynu niedozwolonego, jak i niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania. Ubezpieczenie OC rolników obejmuje szkody wyrządzone umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa ubezpieczającego lub osób, za które ponosi odpowiedzialność. 

Pamiętać należy, iż ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne. Poszkodowany obowiązany jest zatem udowodnić szkodę, jej wysokość, jak również, że świadczył pomoc w ramach pomocy sąsiedzkiej. Przedstawić również musi dowody świadczące o tym, iż doznana szkoda miała związek z posiadaniem gospodarstwa rolnego, jako zorganizowanego kompleksu gospodarczego.

Na zakończenie podkreślić należy, iż rolnik, na którego rzecz świadczona była praca w ramach pomocy sąsiedzkiej nie ponosi odpowiedzialności za każdą szkodę. Do okoliczności zwalniających rolnika należy działanie siły wyższej, wyłączna wina poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą prowadzący gospodarstwo nie ponosi odpowiedzialności. 

pomoc sąsiedzka
autor zdjęcia: Karol Podowski, zdjęcie wykonane w miejscowości Nidzica
Oznaczone , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *