Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy

Nie ulega wątpliwości, że polska wieś podlega ciągłym zmianom, w tym pokoleniowym. Temu celowi służy również ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która uzależnia od osiągnięcia określonego wieku nabycie przez rolnika uprawnień emerytalno-rentowych. Otrzymanie przedmiotowych świadczeń przed osiągnięciem odpowiedniego wieku, analogicznie jak ich pełna wypłata, wymaga jednak zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Jednym ze sposobów zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej jest wyzbycie się gospodarstwa rolnego. Ustawodawca w tym zakresie pozostawił rolnikom swobodę wyboru umowy, która do tego doprowadzi. I tu pojawiają się zasadniczo trzy możliwości wyboru: umowa darowizny, umowa dożywocia oraz tzw. umowa z następcą.

Każda z wyżej wymienionych umów posiada odmienne regulacje. Nadto występują zasadnicze różnice w zakresie ich zawierania. Najistotniejszy jest jednak kontrast w sposobie uchylenia się przez rolnika od jej skutków prawnych – mówiąc prościej – sposobie odzyskania własności gospodarstwa. Życie pisze różne scenariusze, również takie w których po zawarciu umowy dochodzi do znacznego ochłodzenia, a nawet całkowitego zerwania stosunków między stronami umowy. Z tej przyczyny tak istotny jest świadomy wybór przez rolników odpowiedniej umowy zmierzającej do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej.   

W niniejszym opracowaniu skupię się na tzw. umowie z następcą, którą reguluje wspomniana już ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Punktem wyjścia niech będzie art. 84 ustawy, który wskazuje na jej istotę. Zgodnie z nim: 

„Przez umowę z następcą rolnik będący właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat (następcę) własność (udział we współwłasności) i posiadanie tego gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następca do tego czasu będzie pracować w tym gospodarstwie. Ponadto umowa z następcą może zawierać inne postanowienia, w szczególności dotyczące wzajemnych świadczeń stron przed i po przeniesieniu przez rolnika własności gospodarstwa rolnego na następcę”.

Specyfika rzeczonej umowy polega na jej dwuetapowości. Pierwszy to zawarta w formie aktu notarialnego umowa z następcą. Zgodnie z nią  rolnik zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą o 15 lat własność i posiadanie swojego gospodarstwa rolnego z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej. Warunkiem jest praca następcy w tym gospodarstwie, aż do uzyskania przez rolnika uprawnień. Umowa ta nie powoduje jednak przeniesienia własności gospodarstwa rolnego na następcę, a jedynie zawiera zobowiązanie rolnika do dokonania tej czynności prawnej. Wspomniany skutek prawny powoduje dopiero drugi etap umowy, również zawartej w formie aktu notarialnego, polegający na wykonaniu umowy z następcą, a więc przeniesieniu własność gospodarstwa z rolnika na następcę. 

Co istotne rolnik oraz następca mogą zawrzeć w umowie dodatkowe postanowienia odnoszące się do wzajemnych świadczeń. Tytułem przykładu niech będzie zapis dotyczący przyjęcia rolnika przez następcę jako domownika, zapewnienia prawa swobodnego poruszania się po obejściu i prawa przyjmowania gości. Możliwe jest również zobowiązanie następcy do zapewnienia rolnikowi wyżywienia, ubrania, pomocy i opieki w przypadku choroby. Są to zasadniczo świadczenia należne dożywotnikowi.    

Jak wspomniałem wyżej umowa z następcą ma charakter dwuetapowy. Na każdej z faz możliwe jest jej rozwiązanie przez sąd. W przypadku umowy zobowiązującej, czyli pierwszej chronologicznie, z żądaniem tym może wystąpić rolnik. Uzasadnieniem rozwiązania umowy może być:
1. niepodjęcie albo zaprzestanie, bez uzasadnionego powodu, przez następcę pracy w gospodarstwie rolnika,
2. niewywiązywanie się z obowiązków przyjętych w umowie przez następcę,
3. postępowania następcy w sposób, który powoduje, iż nie można wymagać od rolnika aby spełnił obowiązki względem następcy. 

Również umowa przenosząca własność gospodarstwa, czyli drugą chronologicznie, na żądanie rolnika, może zostać rozwiązana. Podkreślenia wymaga, iż taki stan rzeczy jest ostatecznością i może nastąpić tylko z ważnych przyczyn. Artykuł 89 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zalicza od nich po pierwsze, uporczywe postępowanie wobec rolnika w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Po drugie, dopuszczenie się względem rolnika albo jednej z najbliższych mu osób rażącej obrazy czci, bądź umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu albo wolności. Po trzecie, uporczywe niewywiązywanie się ze swoich obowiązków względem rolnika wynikających z umowy lub przepisów prawa.

Zawsze o rozwiązaniu umowy decydują niepowtarzalne okoliczności sprawy. Sąd każdorazowo winien wziąć pod uwagę interesy stron umowy oraz zasady współżycia społecznego. Nie bez znaczenia  są również panujące zwyczaje. Mając na uwadze dążenie do trwałości umów tylko zachowania wykraczające poza wypadki zwykłych życiowych konfliktów mogą być podstawą ich rozwiązania prze sąd. 

umowa z następcą
autor zdjęcia: Adrianna Borowska
Oznaczone , , ,

2 thoughts on “Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy

  1. Kiedy powstanie wpis O darowiźnie lub dożywociu? Zastanawiam się nad wyborem najlepszej opcji

    1. Postaram się przygotować opracowanie przynajmniej jednej umowy jeszcze w tym tygodniu – może uda się do piątku. Ewentualnie w wiadomości prywatnej proszę opisać swoją sytuację, wówczas odpowiem jaka, według mnie, jest w Pana sytuacji najkorzystniejsza.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *